ခတ္ႀကီး တခုလံုးရဲ႕ အပ်က္အစီးမွာ ကြ်ဲကူးေရပါ အရက္က ယဥ္ေက်းမႈရဲ႕ မ်က္ႏွာစာ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ တိုင္းျပည္ တဝန္း လမ္းပန္း ဆက္သြယ္ေရး ေတြသာ ေခ်ာေမြ႔ မလာရင္ေနမယ္ အရက္ရဲ႕ ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈက အီဘိုလာထက္ ဆိုးတဲ့ အေနအထား ပါပဲ။ ၿမိဳ႕ေတာ္ႀကီးရဲ႕ ဗဟိုခ်က္ကေန အိမ္ေျခ ဆယ္ဂဏန္းေလာက္ ရွိတဲ့ ရြာေလး အထိ ခရီးေပါက္တာ က အရက္နဲ႔ ဘီယာေတြပါပဲ။ အမ်ားစုက ျပည္တြင္းျဖစ္ေတြ၊ ၿပီးေတာ့ ႏိုင္ငံျခားအမည္ခံ အရက္တုေတြေပါ့။ က်ား၊ မ မေရြး ေသာက္သံုး ၾကသည္ ဆိုတာကလည္း အခ်ိဳရည္ေတြသာ မဟုတ္ေတာ့ဘဲ ဘီယာ ျဖစ္လာတယ္။

အရြယ္မေရြး ေသာက္သံုးတာကလည္း အရက္ ဘီယာေတြခ်ည္း ျဖစ္လာပါေတာ့တယ္။ လုပ္ငန္းတခု လုပ္မယ္ ဆိုရင္ အလ်င္အျမန္ အေကာင္အထည္ ေပၚတာကလည္း အရက္ဆိုင္ပါပဲ။ အရက္ယဥ္ေက်းမႈမွာ နာက်င္ရတဲ့ အသည္းေတြ ကလည္း မ်ားမ်ား လာခဲ့ပါေတာ့တယ္။ အသည္းႂကြပ္ (အသည္းကြ်မ္း) ဆိုတဲ့ Cirrhosis ေဝဒနာကလည္း အသည္း ကင္ဆာရဲ႕ ေရွ႕ေျပး အျဖစ္ ခ်ီတက္လာ ေတာ့တယ္။

အသည္းႂကြပ္ေရာဂါ Cirrhosis ဟာ ကမၻာ ေပၚက  ေသေပ်ာက္ႏႈန္းမ်ား  ေရာဂါစာရင္းမွာ နံပါတ္ ၁၂ မွာ ရွိေနတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

အသည္းဆိုတာ ခႏၶာကိုယ္ထဲက အဂၤါအစိတ္ အပိုင္းထဲမွာ အႀကီးဆံုး အစိုင္အခဲတခု ပါပဲ။ အေလး ခ်ိန္ ၃ ေပါင္ ေလာက္ ရွိတဲ့ အဲဒီအသည္းက သိပ္ၿပီး အေရးပါတဲ့ လုပ္ငန္းေတြ ေဆာင္ရြက္ေပးတာပါ။

• ေသြးအတြက္ အေရးပါတဲ့ ပ႐ိုတင္းေတြ ထုတ္လုပ္ေပးၿပီး ေသြးခဲမႈ ျဖစ္စဥ္၊ ေအာက္ဆီဂ်င္ ပို႔ေဆာင္ေရးနဲ႔ ကိုယ္ခံအား စနစ္ေတြ အတြက္ ေထာက္ကူေပးတယ္။

• ပိုလွ်ံေနတဲ့ အာဟာရေတြ သိုေလွာင္ထားၿပီး ေသြးစီးေၾကာင္းထဲကို ျပန္ျဖန္႔ ေဝေပးတယ္။

• အစာေျခရာမွာ အေရးပါတဲ့ သည္းေျခရည္ကို ထုတ္လုပ္တယ္။

• ခႏၶာကိုယ္က သၾကားဓာတ္ (ဂလူးကို႔စ္) ကို အသြင္ေျပာင္း တမ်ိဳးျဖစ္တဲ့ Glycogen အျဖစ္ သိုေလွာင္ရာမွာ ကူညီ ေပးတယ္။

• ေသြးထဲမွာ ခႏၶာကိုယ္ အတြက္ အဆိပ္အေတာက္ ျဖစ္ေစတဲ့ ေဆးဝါးေတြ၊ အရက္ေတြကို ဖယ္ရွားေပးတယ္။

• ျပည့္ဝဆီေတြကို ဖ်က္ဆီးေပးတယ္။

အသည္းႂကြပ္တယ္ ဆိုတာက က်န္းမာေနတဲ့ အသည္းရဲ႕ တစ္႐ႉးေတြ ေနရာမွာ အမာရြတ္ေတြက ေနရာယူလာတဲ့၊ တျဖည္းျဖည္း ေျပာင္းလဲလာတဲ့ ျဖစ္စဥ္ပါ။ ေနာက္ဆံုးက်ေတာ့ အသည္းခမ်ာ သူ႔ လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြ မထမ္း ေဆာင္ႏိုင္ ျဖစ္လာတာေပါ့။ အမာရြတ္ေတြက အသည္းထဲ ေသြး အသြားအလာကို ပိတ္ဆို႔ေစေတာ့ အာဟာရေတြ ရရွိဖို႔ ေႏွာင့္ေႏွးေစသလို ေဆးဝါးေတြ၊ အဆိပ္အေတာက္ေတြ စြန္႔ပစ္ဖို႔လည္း ေလးလံလာခဲ့ တာေပါ့။ အသည္းက ထုတ္ေပးတဲ့ ပ႐ိုတင္းနဲ႔ တျခားအက်ိဳး ရွိတဲ့ ဓာတု ပစၥည္းေတြ ထုတ္လုပ္မႈလည္း ေႏွးေကြးလာပါတယ္။

ဘာေတြက အသည္းႂကြပ္ဆတ္ေစသလဲ

အသည္းေရာင္ အသားဝါ စီ ပိုး၊ အသည္း အဆီဖံုးျခင္းနဲ႔ အရက္အလြန္အကြ်ံ ေသာက္သံုးျခင္းက အျဖစ္အမ်ားဆံုး အေၾကာင္းေတြ လို႔ ဆိုေပမယ့္ တျခားေသာ အေၾကာင္းေတြကလည္း အသည္းမွာ ဒဏ္ရာ အနာတရ ျဖစ္ေစတာေတြ ရွိပါေသး တယ္။ အဲဒါေတြကေတာ့ –

• အဝလြန္တာ၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါေတြနဲ႔ ပူးတြဲေနတဲ့ အသည္းအဆီဖံုးျခင္း

• အသည္းႂကြပ္ေစတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး၊ အထူးသျဖင့္ အသည္းေရာင္အသားဝါ ဘီ နဲ႔ စီ (ရွားေပမယ့္ အသည္းေရာင္ အသားဝါ ဒီ ပိုးကလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္)

• အဆီေတြ ေခ်ဖ်က္ႏိုင္စြမ္းရွိတဲ့ သည္းေျခရည္ကို အသည္းကေန အူလမ္းေၾကာင္းထဲ ပို႔ေဆာင္ ေပးတဲ့ သည္းေျခႁပြန္ ပိတ္ဆို႔တဲ့ အခါေတြမွာလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ကေလးေတြမွာ အဲဒီ ျပြန္ မပါတာ၊ ဒါမွမဟုတ္ ထိခိုက္ ဒဏ္ရာရတာ ေတြက သည္းေျခရည္ကို အသည္းထဲ ေျပာင္းျပန္ စီးေစလို႔ပါပဲ။ လူႀကီးမွာေတာ့ ေရာင္ရမ္းတာ၊ ပိတ္ဆို႔တာ၊ အမာရြတ္ ျဖစ္တာေတြနဲ႔ တျခား အသည္းေရာဂါေတြက သည္းေျခႁပြန္ကို ပိတ္ေစ ၿပီး အသည္းႂကြပ္မႈ ျဖစ္ေစပါတယ္။

• ႏွလံုးခ်ိဳ႕ယြင္းမႈ မၾကာခဏ ျဖစ္သူေတြ မွာလည္း အသည္းကို ထိခိုက္ပါတယ္။

• တခ်ိဳ႕ ေမြးရာပါ အသည္းေရာဂါေတြ ကလည္း အသည္းႂကြပ္ဆတ္မႈ ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဂလူးကို႔စ္ သိုေလွာင္မႈ ခ်ိဳ႕ယြင္းတာ၊ အင္ဇိုင္းဓာတ္ ခ်ိဳ႕တဲ့တာ၊  သံဓာတ္ေတြ  အသည္းမွာ စုတဲ့ Hemochromatosis လို ေရာဂါ၊ သံဓာတ္ေတြ အသည္းမွာ စုပံုေစတဲ့  Wilson’s  မ်ိဳးေတြေပါ့။

• တခ်ိဳ႕ ေရာဂါတခုခု အတြက္ စြဲေသာက္ေနရတဲ့ ေဆးဝါးေတြ (တီဘီေဆးလိုမ်ိဳး)၊ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ အဆိပ္အေတာက္ ေတြနဲ႔ ထိေတြ႔ေနရတာ မ်ိဳးနဲ႔ ကပ္ပါးပိုးေတြ ကူးစက္ခံရတာကလည္း အသည္းႂကြပ္ ေစတာ ပါပဲ။

အရက္ အလြန္အကြ်ံ ေသာက္ရင္ အသည္းႂကြပ္ေစပါသလား

အရက္ကို အလြန္အကြ်ံ ေသာက္သူ အမ်ားစုက အနည္းနဲ႔အမ်ား အသည္းကို ထိခိုက္ေစတာေတာ့ ေသခ်ာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အားလံုးေတာ့လည္း မဟုတ္ဘူး ဆိုျပန္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အရက္ကို အလြန္အကြ်ံ ေသာက္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ ကေတာ့ အသည္းထိခိုက္မႈ ပိုမ်ားပါတယ္။ အသည္းေရာင္ အသားဝါ ဘီနဲ ့ စီ ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အသည္းႂကြပ္သူ ဦးေရက အရက္ထက္ ျဖစ္သူနဲ႔ ႏိႈင္းစာရင္ အလြန္ပို မ်ားတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ကုသနည္း အေၾကာင္း

အသည္းႂကြပ္ဆတ္မႈကို ကုသတာက ထိခိုက္ ေနသမွ်ကို ပံုမွန္ ျပန္မရႏိုင္ပါဘူး။ ယိုယြင္းမႈ ရပ္တန္႔ဖို႔နဲ႔ ေရာဂါ ဆိုးရြားလာမႈကို ေႏွးေကြးေအာင္ ထိန္းတာေလာက္၊ ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ မလာဖို႔ေလာက္ပဲ တတ္ႏိုင္ တာပါ။ အဓိကအားျဖင့္ေတာ့ ျဖစ္တဲ့ အေၾကာင္းရင္းကို ရွာၿပီးေတာ့ ကုသတာနဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲ လကၡဏာေတြ သက္သာ ေစ႐ံု ေလာက္ပါပဲ။

ဘာေတြ လုပ္သင့္သလဲ

အမူအက်င့္ တခ်ိဳ႕ျပဳျပင္တာ ကလည္း အသည္း ထိခိုက္မႈကို ေလ်ာ့ပါးဖို႔ အေထာက္အကူ ျပဳမွာပါ။ အထူးသျဖင့္ အသည္းႂကြပ္ ေရာဂါ ရေနၿပီ ဆိုရင္-

• အရက္ျဖတ္ပါ။  ေရာဂါကို  ပိုမဆိုးေအာင္နဲ႔ ျပန္ၿပီး ေနထိုင္ေကာင္းလာ ေစႏိုင္ပါတယ္။

• အသည္းကို ထိခိုက္ေစတဲ့ ပါရာစီတေမာလ္လို ေဆးမ်ိဳး ေရွာင္ၾကဥ္တာ လုပ္ရမွာပါ။ ေဆးေတြကို ကိုယ့္သေဘာနဲ႔ ကိုယ္ မေသာက္ဘဲ အသည္း ထိခိုက္မႈ မရွိႏိုင္တာကို ဆရာဝန္က ေရြးခ်ယ္ေပးဖို႔ တိုင္ပင္ပါ။

• ဆား အငန္ေတြကို ေလွ်ာ့ခ် စားသံုးတာက ကိုယ္တြင္းမွာ အရည္ေတြ စုၿပီး ေဖာေရာင္တာ ေတြကို သက္သာေစပါ လိမ့္မယ္။

• မွ်တတဲ့ အာဟာရနဲ႔ ကယ္လိုရီ၊ ပ႐ိုတင္းေတြ စားသံုးပါ။  ဗီတာမင္  အားေဆးေတြလည္း ဆရာဝန္ ၫႊန္ၾကားသလို ေသာက္ပါ။

• အသည္းေၾကာင့္ ဦးေႏွာက္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မႈ ရွိေနရင္ေတာ့ ပ႐ိုတင္း အသားဓာတ္ ေလွ်ာ့စားရပါမယ္။

ခုလို အသက္ အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ အသည္းႂကြပ္ ဆတ္မႈ၊ တနည္းအားျဖင့္ အသည္းကြ်မ္းတာကို ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ေလ်ာ့ေအာင္၊ ျဖစ္ေနရင္လည္း ပိုဆိုး မလာဘဲ ျပန္သက္သာ လာေအာင္ လုပ္ရဖို႔က အမူအက်င့္ဆိုင္ရာ  ကုထံုးေတြက  ေဆးဝါး ထက္  ပိုတယ္ဆိုတာ သိျမင္မိမွာပါ။

ကင္ဆာ အျဖစ္ အသြင္ေျပာင္းႏိုင္တဲ့ အသည္း ႂကြပ္ျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ေရးမွာ ယမကာက လည္း ဆင္ျခင္ရမယ့္ အေၾကာင္း တရပ္ ျဖစ္ေနျပန္ ပါတယ္။ ဘာကိုမွ အလြန္အကြ်ံ မလုပ္တာက အသည္းကို က်န္းမာၿပီး ေရရွည္ သက္တမ္း တခုဆီ ဆြဲေခၚ သြားႏိုင္တာမို႔ အသည္းႏုတယ္ ေျပာလည္း အေျပာခံ လိုက္ပါ။ အသည္းမာၿပီ ဆိုရင္ မလႊဲသာတဲ့ အျဖစ္ ဆိုးေတြ ေတြ႔ရတတ္တယ္ ဆိုတာ သတိေပး လိုက္ပါတယ္။     ။